Sunil Ulak

बि.सं. १९५७ को फागुन २३ गते (सन १९०१ को मार्च ५ तारिख) फागु पूर्णिमाका दिन श्री ३ वीरशमशेरको देहावसान भएको थियो । केवल ४८ वर्ष दुइ महिनाको उमेरमा देहावसान भएका श्री ३ वीरशमशेरका बारेमा केही कुराहरु भन्ने गरिन्छ । जुन कुरा उनकै वंशका राणा इतिहासका ज्ञाता पुरुषोत्तम शमशेरले पनि उल्लेख गरेका छन् । बि.सं. १९४२ को भद ौ मा माहिला साहेवज्यू उपेन्द्र विक्रम शाहले तान्त्रिक साधना गरेको एक जन्तर वीरशमशेरका पाखुरामा लगाइदिएका थिए । र भनेका थिए, जुवाइ अब तिमी महाराज भय ौ । उनको यो कुरा सुनेर त्यहाँ भएका सबै हाँसे । तर तीन महिना भित्र नै वीरशमशेर लगायतका धीरशमशेरका छोराहरुले ठूलो बुबा रणोद्वीपको हत्या गरेर महाराज बने । त्यसपछि वीरले आ फ्नो ससुराले साधना गरेर दिएको जन्तर सधै लगाएर हिड्न थाले । वर्ष ौ सम्हालेर लगाइ रहेको जन्तर अन्तत १९५७ को तिहारको समाप्तिको केही दिन पछि हरायो । दरवार भित्र नै हराएको हुँदा कसैले चोरेको शंकामा सबैको खानतलासी गर्दा समेत भेटिएन । जन्तर हराए पछि वीरशमशेरला ई एउटा डर पैदा भयो । जन्तरका कारणले पाएको महाराज कतै जन्तर हराएसंगै गुम्ने त होइन भन्ने पिर परेको थियो । तर वा...

हुन त अचेल नौलखा हारको अर्थ ‘नौ लाख मुल्य पर्ने हार’ नै हुन्छ, तसर्थ अचेल जो-कोहीले पनि बनाउन सक्लान् । तर, जुन बेला नौलखा हारको नाम रहन गयो त्यो बेला भने यो बहुमुल्य थियो, जो-कोहीको लागि किन्न वा बनाउन सम्भव थिएन । करिव २०० वर्ष अगाडि नौ लाख मुल्यको यो हार जङ्गबहादुरको समयमा नै करिव ९० लाखको थियो । तसर्थ अहिलेको तुलना गर्ने हो भने अनुमान नै गर्न सकिन्न, अर्बौं रूपैयाँ पर्न सक्छ । १७औँ शताव्दीमा मराठा राज्यमा पेशवाहरू खानदानी प्रधानमन्त्री थिए । त्यतिबेला प्रधानमन्त्रीलाई पेशवा भनिन्थ्यो र, खानदानी रूपमा प्रधानमन्त्री हुँदै आएपछि पेशवा नै थरका रूपमा नै राख्न थाले । बालाजी विश्वनाथ मराठा राज्यमा सन् १७२० मा पेशवा बनेका थिए । यसपछि उनकै सन्तति पेशवाका रूपमा रहन थाले । उनकै सन्तति बाजीराव द्वितिय बाल्यकालमा नै पेशवा बनाइएका थिए । बाजीराव द्वितिय निःसन्तान थिए । बाजीरावको समयमा अङ्ग्रेजले उनको जागीर मात्र होइन मराठा राज्यको अस्तित्व नै समाप्त पारिदियो । तर पनि बाजीरावलाई मृत्युसम्म मासिक ८० हजार पेन्सन दिइरहे । तर अङ्ग्रेजले धर्मपुत्रका हकमा यो नियम लागु गर्न चाहेन । नानासाहेवलाई भने बाजीर...